પથેર પાંચોલી એ બંગાળી સાહિત્યના મહાન લેખક વિભૂતિભૂષણ બંદ્યોપાધ્યાય દ્વારા લિખિત એક ક્લાસિક નવલકથા છે, જેનો ગુજરાતી અનુવાદ અનિલા દલાલ દ્વારા થયો છે. આ નવલકથા વિશ્વભરમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય બની, ખાસ કરીને સત્યજીત રે દ્વારા આ જ નામની ફિલ્મ બનાવવામાં આવ્યા બાદ.
પુસ્તકનો મુખ્ય વિષય ગ્રામીણ બંગાળના ગરીબ બ્રાહ્મણ પરિવારના જીવનનું કરુણ છતાં અત્યંત કાવ્યાત્મક ચિત્રણ છે. વાર્તા અપુ અને દુર્ગા નામના ભાઈ-બહેનના જીવનની આસપાસ કેન્દ્રિત છે. તે તેમના બાળપણની નિર્દોષતા, પ્રકૃતિ સાથેનો તેમનો ગાઢ સંબંધ, અને તેમના પરિવારના ગરીબી સામેના સંઘર્ષને દર્શાવે છે.
પથેર પાંચોલી (રસ્તાનું ગીત) માત્ર એક વાર્તા નથી, પરંતુ તે એક ગરીબ પરિવારની રોજિંદી લડાઈ, નાની ખુશીઓ, દુઃખ અને સ્વપ્નોની એક કાવ્યાત્મક ગાથા છે. લેખકે ગ્રામીણ જીવનની સરળતા અને પ્રકૃતિના સૌંદર્યનું એટલું જીવંત વર્ણન કર્યું છે કે વાચક સીધો એ વાતાવરણમાં પહોંચી જાય છે. આ પુસ્તકમાં પાત્રોની લાગણીઓ અને તેમની આસપાસના વિશ્વ વચ્ચેનો સંબંધ અત્યંત સૂક્ષ્મતાથી દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
આ નવલકથા માનવીય સંવેદના અને જીવનની વાસ્તવિકતાનું એક અમર ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે, જે આજે પણ વાચકોના હૃદયને સ્પર્શે છે.
