બાંશી નામની એક છોકરી એ ગુજરાતી સાહિત્યના પ્રયોગશીલ લેખક મધુ રાય દ્વારા રચિત એક પ્રભાવશાળી અને આધુનિક નવલકથા છે. આ કૃતિ ૧૯૫૯માં પ્રગટ થઈ હતી અને તે ગુજરાતી સાહિત્યમાં ‘આધુનિકતાવાદ’નો પ્રારંભ કરનારી કૃતિઓમાંની એક ગણાય છે.
આ નવલકથાની કથાકલ્પ બે યુવાન પાત્રો, બાંશી અને તેના પ્રેમી, આસપાસ કેન્દ્રિત છે. વાર્તામાં તેમનો સંબંધ, તેમની લાગણીઓ, હતાશા અને આધુનિક શહેરી જીવનની જટિલતાઓનું અત્યંત સૂક્ષ્મ અને સંવેદનશીલ નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું છે.
મધુ રાયે આ નવલકથામાં પરંપરાગત કથનશૈલીથી અલગ તરીને ‘ચેતના પ્રવાહ’ (Stream of Consciousness) જેવી ટેકનિકનો ઉપયોગ કર્યો છે. આ શૈલીમાં વાર્તા સીધી લીટીમાં આગળ વધવાને બદલે પાત્રોના મનમાં ચાલતા અવિરત વિચારો, લાગણીઓ અને સંવેદનાઓના પ્રવાહ દ્વારા રજૂ થાય છે. આના કારણે વાચક બાંશીના આંતરિક મનોજગતને વધુ ઊંડાણપૂર્વક સમજી શકે છે.
બાંશી નામની એક છોકરી એ તે સમયના યુવાનોની માનસિક મૂંઝવણો, પ્રેમ, સંબંધોની અપેક્ષાઓ અને વાસ્તવિકતાની વચ્ચેના સંઘર્ષને દર્શાવે છે. આ નવલકથા ગુજરાતી સાહિત્યમાં શૈલી અને વિષયવસ્તુ બંને રીતે એક સીમાચિહ્નરૂપ કૃતિ બની રહી છે.
