ગાઈડ એ ભારતીય અંગ્રેજી સાહિત્યના પ્રમુખ લેખક આર. કે. નારાયણ દ્વારા લિખિત અને હરેશ ધોળકિયા દ્વારા ગુજરાતીમાં અનુવાદિત એક પ્રસિદ્ધ નવલકથા છે. આ કૃતિ માટે આર. કે. નારાયણને ૧૯૫૮માં સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર પણ મળ્યો હતો. આ નવલકથા એક સામાન્ય માણસના અસામાન્ય રૂપાંતરણની રસપ્રદ વાર્તા કહે છે.
વાર્તાનો મુખ્ય નાયક રાજુ છે, જે શરૂઆતમાં એક પ્રવાસી માર્ગદર્શક (tour guide) તરીકે કામ કરે છે. તે પ્રવાસીઓને માલગુડી શહેરના સ્થળો બતાવે છે, અને પોતાની બુદ્ધિ અને ચાલાકીથી પૈસા કમાય છે. આ દરમિયાન, તે રોઝી નામની એક નૃત્યાંગનાના સંપર્કમાં આવે છે. તે રોઝીના નૃત્યના પ્રેમ અને કલાકાર તરીકેની તેની સંઘર્ષની કદર કરે છે. રાજુ રોઝીનો ‘ગાઈડ’ બનીને તેને એક સફળ નૃત્યાંગના બનાવવામાં મદદ કરે છે, અને બંને વચ્ચે સંબંધો બંધાય છે. જોકે, તેમના જીવનમાં કેટલાક ઉતાર-ચઢાવ આવે છે, જેના કારણે રાજુને જેલ જવું પડે છે.
જેલમાંથી છૂટ્યા બાદ રાજુ એક ગામડામાં આશ્રય લે છે, જ્યાં લોકો તેને ભૂલથી એક મહાન સાધુ માની લે છે. રાજુ આ નવી ભૂમિકા સ્વીકારે છે અને ધીમે ધીમે તે ખરેખર એક આધ્યાત્મિક વ્યક્તિ બની જાય છે. તેના જીવનનું આ પરિવર્તન પુસ્તકનો મુખ્ય વિષય છે.
ગાઈડ નવલકથા માનવીય જીવનના વિવિધ પાસાઓ, જેમ કે પ્રેમ, વિશ્વાસઘાત, ત્યાગ અને આધ્યાત્મિક શોધને સ્પર્શે છે. તે દર્શાવે છે કે કેવી રીતે એક સામાન્ય વ્યક્તિ સંજોગોવસાત્ એક અલગ જ વ્યક્તિત્વ ધારણ કરે છે અને તેના દ્વારા તેનું પોતાનું અને અન્ય લોકોનું જીવન પરિવર્તિત થાય છે. આ પુસ્તક આર. કે. નારાયણની શૈલી અને તેમના પાત્રોની જીવંતતાનો શ્રેષ્ઠ નમૂનો છે.
