ચક્ર એ પ્રખ્યાત મરાઠી લેખક જયવંત દળવી દ્વારા લિખીત એક પ્રભાવશાળી અને સંવેદનશીલ નવલકથા છે, જેનો ગુજરાતી અનુવાદ અરુણા જાડેજાએ કર્યો છે. આ નવલકથા મુંબઈની ઝૂંપડપટ્ટીના દલિત અને શોષિત સમાજના જીવનનું વાસ્તવિક અને કરુણ ચિત્રણ રજૂ કરે છે.
વાર્તાનો મુખ્ય નાયક ‘હસન’ નામનો એક યુવાન છે, જેનું જીવન અસહ્ય ગરીબી અને ભૂખમરાથી ઘેરાયેલું છે. નવલકથા હસન અને તેના જેવા અનેક પાત્રોના જીવનના સંઘર્ષો, તેમની લાચારી, અને સમાજના અમાનવીય વ્યવહારને દર્શાવે છે. અહીં દર્શાવેલું દરેક પાત્ર ભયાનક ગરીબીના ચક્રમાં ફસાયેલું છે, જ્યાંથી બહાર નીકળવું લગભગ અશક્ય છે.
‘ચક્ર’ શબ્દ અહીં જીવનના અનંત ચક્રનું પ્રતીક છે, જેમાં ગરીબો જન્મથી મૃત્યુ સુધી માત્ર સંઘર્ષ જ કરે છે. આ નવલકથા સમાજની અવગણના અને શોષણનો ભોગ બનેલા લોકોના જીવનની કડવી વાસ્તવિકતાને અત્યંત જીવંત અને ચોટદાર રીતે રજૂ કરે છે. જયવંત દળવીએ તેમની વાર્તા દ્વારા સમાજની આંખો ખોલવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
આ કૃતિ ગુજરાતી વાચકોને મરાઠી સાહિત્યની એક શક્તિશાળી કૃતિનો પરિચય કરાવે છે. તે જીવનની કઠોર વાસ્તવિકતા અને માનવીય સંબંધોની સંવેદનશીલતાને સ્પર્શે છે, જે તેને એક ક્લાસિક નવલકથા બનાવે છે.
